Czy Twoja skóra ma własny ekosystem? Poznaj mikrobiom – niewidzialnego strażnika zdrowia skóry

Jeszcze kilkanaście lat temu sądzono, że idealnie czysta skóra to skóra pozbawiona bakterii. Współczesna dermatologia i kosmetologia pokazują jednak, że rzeczywistość wygląda zupełnie inaczej. Powierzchnię ludzkiej skóry zamieszkują miliardy mikroorganizmów tworzących niezwykle złożony ekosystem, określany mianem mikrobiomu skóry.

Coraz więcej naukowców porównuje mikrobiom do „niewidzialnego narządu”, ponieważ jego znaczenie dla zdrowia skóry okazuje się porównywalne z rolą układu odpornościowego. Odpowiada nie tylko za ochronę przed drobnoustrojami chorobotwórczymi, ale także uczestniczy w regulacji procesów zapalnych, gojeniu się skóry oraz utrzymaniu prawidłowej bariery naskórkowej.

Czym właściwie jest mikrobiom?

Mikrobiom skóry to zbiór wszystkich mikroorganizmów zamieszkujących jej powierzchnię. Znajdują się w nim bakterie, grzyby, wirusy oraz roztocza, które pozostają ze sobą w dynamicznej równowadze. Co ciekawe, ich skład różni się w zależności od okolicy ciała. Inne mikroorganizmy dominują na czole, inne na plecach, a jeszcze inne na dłoniach czy stopach.

Najliczniejszymi przedstawicielami prawidłowego mikrobiomu są bakterie z rodzaju Cutibacterium, Staphylococcus oraz Corynebacterium. Przez wiele lat uznawano je za przypadkowych mieszkańców skóry, jednak obecnie wiadomo, że pełnią one niezwykle istotne funkcje ochronne.

Szacuje się, że na jednym centymetrze kwadratowym skóry może znajdować się nawet milion mikroorganizmów, a ich całkowita liczba przekracza liczbę komórek naskórka.

Dlaczego bakterie są naszym sprzymierzeńcem?

Słowo „bakteria” nadal budzi negatywne skojarzenia. Tymczasem większość mikroorganizmów żyjących na zdrowej skórze jest dla nas korzystna.

Tworzą one swoisty biologiczny pancerz, który:

• ogranicza rozwój bakterii chorobotwórczych,
• pomaga utrzymać odpowiednie pH skóry,
• wspiera produkcję naturalnych lipidów,
• uczestniczy w regulacji odpowiedzi immunologicznej,
• wpływa na procesy regeneracyjne.

Można powiedzieć, że mikrobiom jest pierwszą linią obrony organizmu. Zanim układ odpornościowy zareaguje na zagrożenie, wiele niebezpiecznych drobnoustrojów zostaje zatrzymanych właśnie przez bakterie należące do naturalnej flory skóry.

Czym jest dysbioza?

Jednym z najczęściej pojawiających się pojęć we współczesnej kosmetologii jest dysbioza, czyli zaburzenie równowagi mikrobiomu.

Dochodzi do niej wtedy, gdy korzystnych bakterii jest zbyt mało lub ich miejsce zajmują mikroorganizmy potencjalnie chorobotwórcze.

Do najczęstszych przyczyn dysbiozy należą:

• nadmierne stosowanie silnych detergentów,
• częste peelingi wykonywane bez wskazań,
• nieprawidłowo dobrana pielęgnacja,
• przewlekły stres,
• zanieczyszczenie środowiska,
• promieniowanie UV,
• antybiotykoterapia,
• zaburzenia hormonalne,
• niektóre choroby przewlekłe.

Coraz więcej badań wskazuje, że dysbioza może odgrywać istotną rolę w rozwoju trądziku, atopowego zapalenia skóry, trądziku różowatego oraz łojotokowego zapalenia skóry.

Mikrobiom a proces starzenia

Jednym z najbardziej interesujących kierunków współczesnych badań jest zależność pomiędzy mikrobiomem a starzeniem się skóry.

Wraz z wiekiem zmniejsza się różnorodność mikroorganizmów, osłabieniu ulega bariera hydrolipidowa, a skóra staje się bardziej podatna na podrażnienia i przewlekły stan zapalny.

Badania sugerują, że zaburzenia mikrobiomu mogą sprzyjać zjawisku inflammaging, czyli przewlekłemu stanowi zapalnemu niskiego stopnia, który przyspiesza degradację kolagenu, pogarsza funkcjonowanie fibroblastów i wpływa na utratę jędrności skóry.

Z tego względu coraz więcej terapii kosmetologicznych koncentruje się nie tylko na poprawie wyglądu skóry, ale również na wspieraniu jej naturalnych mechanizmów ochronnych.

Oś jelita–skóra – dlaczego dieta ma znaczenie?

Jednym z najbardziej fascynujących odkryć ostatnich lat jest tzw. gut–skin axis, czyli oś jelita–skóra.

Okazuje się, że mikrobiom jelitowy może wpływać na stan skóry poprzez układ odpornościowy, metabolizm oraz produkcję substancji przeciwzapalnych.

Nieprawidłowa dieta, przewlekły stres czy zaburzenia mikroflory jelitowej mogą zwiększać ryzyko występowania trądziku, AZS czy przyspieszonego starzenia skóry.

To właśnie dlatego coraz częściej mówi się o holistycznym podejściu do zdrowia skóry – łączącym pielęgnację, styl życia, dietę i odpowiednio dobrane terapie.

Czy kosmetologia przyszłości będzie chronić mikrobiom?

Jeszcze kilka lat temu celem pielęgnacji było przede wszystkim intensywne oczyszczanie. Dziś wiemy, że zbyt agresywne usuwanie sebum czy częste stosowanie silnych kwasów może zaburzać naturalną równowagę mikrobiologiczną.

Coraz większe znaczenie zyskują kosmetyki zawierające prebiotyki, postbiotyki oraz składniki wspierające barierę naskórkową, takie jak ceramidy, ektoina czy niacynamid. Równocześnie rozwijane są terapie, które mają nie tylko poprawiać wygląd skóry, ale także sprzyjać jej regeneracji przy zachowaniu równowagi mikrobiologicznej.

Diagnostyka – pierwszy krok do świadomej pielęgnacji

Każda skóra posiada swój unikalny mikrobiom, dlatego nie istnieje jedna uniwersalna pielęgnacja odpowiednia dla wszystkich. Współczesna kosmetologia coraz częściej rozpoczyna terapię od dokładnej analizy kondycji skóry i jej potrzeb.

W Machnica Centrum Medyczne wykorzystujemy profesjonalną diagnostykę VISIA®, która umożliwia ocenę m.in. stopnia fotouszkodzeń, zmian naczyniowych, przebarwień, porów czy zmarszczek. Pozwala to opracować indywidualny plan pielęgnacji i terapii, wspierający nie tylko estetykę, ale przede wszystkim zdrowie skóry.

Podsumowanie

Mikrobiom skóry to jeden z najbardziej dynamicznie rozwijających się obszarów badań w dermatologii i kosmetologii. Jeszcze do niedawna bakterie kojarzyły się wyłącznie z zagrożeniem, dziś wiemy, że bez nich prawidłowe funkcjonowanie skóry byłoby niemożliwe. Zrozumienie roli mikrobiomu zmienia sposób myślenia o pielęgnacji – od walki z mikroorganizmami do świadomego wspierania naturalnych mechanizmów obronnych skóry.